Thời của tản văn, tạp bút…

Khoảng vài năm trở lại đây, văn chương Việt được mùa tản văn, tạp bút. Trong Nam ngoài Bắc, hết già đến trẻ liên tục cho ra mắt những tập tản văn, tạp bút… khiến không ít người viết các thể loại khác phải ghen tị. Có vẻ như, bây giờ là thời của tản văn, tạp bút…

Thời điểm này vào nhà sách, ở gian hàng văn chương Việt, nhìn đâu cũng thấy tản văn, tạp văn, tạp bút… Từ những cây bút đã thành danh như: Nguyễn Nhật Ánh, Nguyễn Quang Lập, Dạ Ngân, Lê Minh Quốc, Nguyễn Việt Hà, Nguyễn Ngọc Tư… đến những cây bút mới chập chững vào nghề đều đổ xô viết tản văn, tạp bút. Trong khuôn khổ bài viết này, khó có thể kể hết danh mục các tác phẩm tản văn đã được xuất bản trong vài năm gần đây, chỉ xin điểm qua một vài tác phẩm nổi bật như: Nguyễn Nhật Ánh với Sương khói quê nhà, Người Quảng ăn mì quảng, Thương nhớ Trà Long; Nguyễn Việt Hà với Con giai phố cổ, Nguyễn Ngọc Tư với Yêu người ngóng núi, Biển của mỗi người, Gáy người thì lạnh; Nguyễn Quang Lập với Ký ức vụn, Bạn văn (2 tập); đạo diễn Việt Linh với Chuyện mình – chuyện người, Chuyện hay truyện và mới nhất là Năm phút với ga xép… Trên văn đàn cũng xuất hiện một số cây bút trẻ chuyên viết tản văn như Nguyễn Trương Quý với Tự nhiên như người Hà Nội, Ăn phở rất khó thấy ngon, Hà Nội là Hà Nội, Xe máy tiếu ngạo.  


Điều gì làm tản văn nở rộ như vậy? Có thể nói, tản văn bùng nổ như hiện nay trước hết là nhờ báo chí. Hầu hết các tờ báo hiện nay đều có mục tản văn, tạp văn, tạp bút; vô hình trung, báo chí trở thành mảnh đất màu mỡ nuôi dưỡng tản văn phát triển. Mức độ đầu tư của một tản văn cũng không nhiều như truyện ngắn, bởi tản văn là một thể loại không câu nệ về hình thức cũng như đề tài nên người viết rất dễ tung tẩy để gửi gắm những tình cảm, suy tư của mình đến người đọc. Đặc biệt, trong những năm gần đây, các đơn vị làm sách cũng “ưu ái” cho thể loại tản văn, tạp văn bởi sách loại này bán được, nhất là với những tác giả có tên tuổi. Nhân viên nhà sách Phương Nam Nha Trang, siêu thị sách Tân Tiến cho biết, sách tản văn bán chạy hơn nhiều so với tiểu thuyết, truyện ngắn… Cũng dễ hiểu, bởi trong cuộc sống hiện nay, người đọc thường thích những cuốn sách nhẹ nhàng, dễ tiếp nhận. Bên cạnh đó, tản văn, tạp văn thường đề cập đến những ngày tháng cũ, tình quê hương… nên dễ tìm được sự đồng cảm của người đọc. “Tôi thích tản văn không chỉ vì không có thời gian để đọc những tác phẩm dài hơi mà hơn thế, tản văn đem đến cho người ta những cái đẹp, những cảm xúc và cả những điều đã qua đi, đã mất trong quá khứ…”, anh Nguyễn Thanh Hiếu, một bạn đọc trẻ bày tỏ.


Nhiều người nghĩ rằng, tản văn, tạp bút chỉ hợp để viết về ký ức tuổi thơ, ẩm thực, tình cảm với quê hương hay vùng đất mà mình yêu mến… nhưng kỳ thực tản văn, tạp văn có thể nói nhiều điều hơn thế. Tản văn, tạp văn là thể loại có thể len lỏi vào ngóc ngách các vấn đề của xã hội, từ chuyện quyền tự do dân chủ cho đến vấn đề “nóng” như ruộng đất, gánh nặng mưu sinh của người ly hương…


Những ai từng đọc tạp văn của Nguyễn Ngọc Tư có thể thấy đằng sau những trang viết của nữ nhà văn trẻ này là không ít những trăn trở, âu lo về cuộc sống của người nông dân Nam bộ; sự mất mát của văn hóa truyền thống ở những người dân quê… Sức công phá trong tạp văn của Nguyễn Ngọc Tư không hề kém những truyện ngắn nổi tiếng của chị. Tạp văn của Việt Linh là những mẩu chuyện rất đời thường, được nhặt nhạnh trong cuộc sống bởi con mắt của một nhà làm phim viết văn nên thường có chi tiết rất đắt. Và người đọc nhận ra đằng sau những trang viết ngắn ấy, tác giả muốn nói đến lòng tin của con người vào cuộc sống, về cách ứng xử giữa người với người, về sự chân thành và tự nhiên trong nghệ thuật, những éo le trong đời sống và cách con người vượt qua nó…

 
Người viết bài này cũng là một người rất thích tản văn, tạp văn… bởi xúc cảm mà nó mang lại, những giá trị về nhân sinh mà các tác giả gửi gắm đằng sau trang viết. Tuy nhiên, có cảm giác như hiện nay các nhà làm sách khá dễ dãi với thể loại này. Không ít tản văn, tạp bút của những cây bút trẻ mới chỉ dừng lại ở những gì đèm đẹp, một chút cảm xúc, một chút hoài niệm cũng được xuất bản thành sách. Chính vì vậy, trong một thời kỳ mà sách về tản văn, tạp bút quá được “ưu ái” như hiện nay, người đọc cần phải chọn lựa kỹ càng.

THÀNH NGUYỄN

%d bloggers like this: